نقاشی

نقاشی فعالیتی آشنا و عادی است كه بر رشد ذهنی بچه ها تاثیر زیادی دارد. كودكان به نقاشی علاقه دارند و با هر چه در دسترس شان باشد، طرح هایی می كشند كه متناسب با سن و روحیه ی آن هاست. این طرح ها به مرور و با رشد كودك، كامل تر می شوند و برای ما، مفهوم روشن تری پیدا می كنند. یك جنبه ی كشیدن نقاشی، بازی و سرگرمی و جنبه ی دیگر آن، رشد و تكامل ذهن و پیشرفت توانایی است. كودكان عواطف درونی خود را كه برای ما دست نیافتنی هستند، در نقاشی هایشان نشان می دهند.

 ویژگی های نقاشی كودكان در پایه های اول و دوم

1- شكل های آن ها اغلب با شكل های دانش آموزان پایه های بالاتر متفاوت است.2- شكل هایی را كه در كشیدن آن ها مهارت دارند، به طور مرتب در كارهایشان تكرار می كنند.3- برای كشیدن انسان، خانه، درخت، پرنده یا ماشین، شكل های زیادی اختراع می كنند.4- اشیاء را همان طور كه می شناسند و احساس می كنند، می كشند.5- اشیائی را كه به نظر آن ها مهم تر است یا شناخت بیشتری از آن ها دارند، بزرگ تر می كشند و آن چه كوچك كشیده شده یا حذف می شود به نظر آن ها مهم یا لازم نیست.6- اشیاء یا اجزای تصویر را طوری در صفحه قرار می دهند كه گویی همه روی یك خط قرار گرفته اند ؛ این خط، گاهی در لبه ی پایین كاغذ و گاهی كمی بالاتر از آن كشیده می شود.7- دركارهاازشكل های هندسی  كه می شناسند، استفاده می كنند.8- از یك شكل هندسی برای نشان دادن چندین موضوع استفاده می كنند (برای مثال، با استفاده دایره، خورشید، گل، سر انسان یا حیوان، میز، سیب، لامپ و. .. می كشند.

9- آن چه را می كشند، ساده می كنند و به جزئیات نمی پردازند.10- در رنگ آمیز، همیشه از واقعیت تقلید نمی كنند بلكه بیشتر رنگ های ذهنی و احساس شخصی خود را برای اشیاء یا موجودات به كار می برند.

 وسایل و ابزار نقاشی

به طور كلی مجموعه ی وسایلی كه برای نقاشی به كار می روند، به سه بخش تقسیم می شوند:

1- وسایل تاثیر گذار (مثل:مداد و پاستل)2-وسایل تاثیر پذیر(مثل: كاغذ ومقوا)3-وسایل كمكی(مثل:چسب،گیره وتخته ی زیر دستی)

در پایه اول ابتدایی لازم است كودكان سه رنگ اولیه و تركیب آن ها را بشناسند و در كارهای خود به كار برند.بهتر است این آموزش از روز اول كلاس نقاشی آغاز شود. ممكن است بعضی كودكان، ‌بنابر توانایی و تجربه ی فردی شان، تعداد بیشتری از رنگ ها را بشناسند و به كار ببرند. اما در پایه ی  اول، شناخت و به كارگیری شش رنگ قرمز، زرد، آبی، ‌نارنجی، سبز و بنفش لازم است.

 انواع نقاشی

- پیدا كردن نقاشی اتفاقی

این فعالیت هم جنبه ی بازی و سرگرمی دارد و هم خلاقیت تصویری كودكان را تقویت می كند. در عین حال، ‌با انجام دادن آن، ‌كودكان یاد می گیرند كه محیط اطراف خود را به دقت ببینند و از درون آن، چیزی را كشف كنند كه دیگران ندیده اند.

مراحل اجرا

1- نقش اتفاقی را روی زمینه ایجاد كنند.2- پس از آماده شدن نقش های اتفاقی، صفحه رادرجهت های مختلف بچرخانندو شكل ها را به دقت ببینند. سعی كنند شكل های آشنا را از میان نقش ها پیدا كنند.

3- پس از یافتن هر شكل با ابزار و وسایل در دسترس، ‌آن را تكمیل و رنگ آمیزی كنند.4- نقاشی ها را به نمایش بگذارند.

5- در مورد كارها گفت و گو كنند.

- نقاشی با موضوع معین

پس ازتعیین یك موضوع برای نقاشی، همه ی دانش آموزان تصاویر ذهنی خودراازآن می كشند.دراین فعالیت،‌معلم ازتوانایی ذهنی هر یك ازدانش آموزان درتجسم موضوع وترسیم آن آگاه می شود.او ازاین طریق درمی یابد كه چه كسی به توجه وكمك بیشتری نیازمند است.

مراحل اجرا

1- با توجه به موضوعات مناسب هر پایه با طرح چند سوال، به موضوعات دل خواه دانش آموزان پی ببرند.2- به كمك آن ها، یك موضوع مناسب را انتخاب كنید.3- با دانش آموزان در مورد ویژگی های موضوع گفت و گو كنید تا بتوانید آن را تجسم كنند.4- به هر روش ممكن، شناخت دانش آموزان را از موضوع، توسعه دهید.5- از دانش آموزان بخواهید طرح مورد نظر خود را با مداد رنگی روی كاغذ بكشند.6- هنگام مشاهده ی فرایند كار بچه ها، در صورت نیاز آن ها را در مورد كشیدن شكل ها، پر كردن زمینه ی نقاشی، توجه به جزئیات موضوع و. .. راهنمایی كنید.7- از دانش آموزان بخواهید موضوع خود را كامل كرده و آن را به طور دلخواه رنگ آمیزی كنند.8- آن گاه نقاشی های تمام شده را به نمایش بگذارند.9- در مورد نقاشی های ارائه شده، ‌گفت وگو كنند.

- نقاشی با موضوع آزاد

در این فعالیت، ‌كودكان براساس میل فطری و نیاز روانی، موضوعات دل خواه را با ابزار و مواد انتخابی خود نقاشی كرده و ایده ها و احساستشان را آزادانه بیان می كنند. آن ها می توانند قطع و رنگ كاغذ یا مقوا را به دل خواه و متناسب با موضوع در نظر بگیرند.

مراحل اجرا:

1- هر یك از دانش آموزان، موضوع دل خواه خود را انتخاب كند.

2- در مورد موضوع خود فكر كند، آن را در ذهن تجسم كند و اگر دوست دارد، در مورد آن با دیگران به گفت و گو بپردازد.

3- دانش آموزان وسایل مورد نظر را انتخاب و طرح كار را اجرا كنند.4- پس از تكمیل طرح، ‌آن را با ابزار دل خواه رنگ آمیزی كنند.5- در ادامه نیز كارهایشان را به نمایش بگذارند.6- در مورد كارها گفت و گو كنند.فعالیت یادگیری و روش اجرای آن در سه پایه ی اول، دوم و سوم، یكسان است.

- نقاشی برای قصه

دانش آموزان، پس از شنیدن یك قصه یا خاطره در كلاس، می توانند صحنه ی دل خواه خود را انتخاب كنند و آن را به گونه ای كه تجسم كرده اند، بكشند. این فعالیت تلفیقی از قصه گویی و نقاشی است. تصاویری كه از شنیدن قصه در ذهن كودكان ایجاد می شود، خلاقیت تصویری آن ها را پرورش می دهد. انتخاب قصه ای كه تصاویر جالبی در ذهن ایجاد می كند اهمیت زیادی دارد.

مراحل اجرا:

1- قصه یا خاطره ای را كه دانش آموزان در جلسه ی قبل شنیده اند بر ایشان یادآوری كنید تا آن را در خیال خود مجسم كرده و یك صحنه را برای نقاشی انتخاب كنند.2- از دانش آموزان بخواهید طرح صحنه ی دل خواه را با مداد رنگی و با اجزای بزرگ روی كاغذ بكشند.3- با مشاهده ی فرایند كار، ‌دانش آموزان را در مورد كشیدن شكل ها، ‌توجه به جزئیات موضوع و پر كردن زمینه ی نقاشی با هر چه در فضای اطراف وجود دارد، راهنمایی كنید.

4- از دانش آموزان بخواهید پس از تكمیل طرح، قسمت های مختلف آن را رنگ آمیزی كنند.5- نقاشی های تمام شده را به نمایش بگذارند.6- در مورد نقاشی های ارائه شده گفت و گو كنند.

- كامل كردن نقاشی ناتمام

دانش آموزان در این فعالیت، ‌هم فكری و همكاری را هنگام نقاشی كردن تجربه می كنند. برای آشنا كردن كودكان با برنامه ی كامل كردن نقاشی ناتمام، معلم ابتدا زمینه ی مناسب را فراهم می آورد. استفاده از بازی های خلاق تصویری، در دقایق آخر هر ساعت درسی علاوه بر این كه باعث رفع خستگی دانش آموزان می شود، اجرای فعالیت های برنامه ی هنر را سهولت می بخشد. كودكان به تدریج با شكل حروف الفبا، اعداد، ‌انواع خطوط و علامت ها آشنا می شوند و نحوه ی به كارگیری هر یك را می آموزند.

مراحل اجرا در پایه ی اول:

1- دانش آموزان به گروه های دو نفره تقسیم می شوند.2- هر گروه، موضوع دل خواه خود را پس از هم فكری انتخاب می كند.

3- اعضای گروه در مورد موضوع انتخابی گفت و گو می كنند.

4- اعضای گروه، اطلاعات و مشاهدات خود را با یك دیگر در میان می گذارند.5- اعضای گروه در باره ی این كه ابتدا كدام بخش موضوع را بكشند،‌ توافق می كنند.6- هر دو عضو گروه، ‌به طور هم زمان بخش توافق شده را روی كاغذهای جداگانه می كشند و رنگ آمیزی می كنند.7- سپس با توافق یك دیگر، ‌نقاشی نیمه تمام را با هم گروه خویش عوض می كنند.8- هر دانش آموز نقاشی ناتمام هم گروهی خود را كامل و رنگ آمیزی می كند و شكل های دل خواه خود را متناسب با موضوع، به آن اضافه می كند.به این ترتیب، نقاشی كامل اجرا می شود كه هر یك از اعضای گروه، نیمی از آن را كشیده است.9- گروه ها نقاشی ها را به نمایش می گذارند.10- در مورد نقاشی ها و جنبه های مثبت كار گروهی گفت و گو می كنند.11- هر یك از اعضای گروه، نقاشی هم گروه خود را به خانه می برد.

چاپ

چاپ، فعالیتی جذاب برای ایجاد نقوش متنوع رنگین است. در فعالیت چاپ دستی، با استفاده از مُهرهای گوناگون می توان به سادگی و با سرعت، سطح بزرگی را نقش دار، رنگین و زیبا كرد. مهرهای چاپ بسیار متنوع اند.

 منبع اینترنت